Reading script
73 text units · Original verse markers remain within the text.
॥ २. महिषासुरसैन्यवधो नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥ विनियोगः अस्य श्री मध्यमचरित्रस्य विष्णुरृषिः । श्रीमहालक्ष्मीर्देवता । उष्णिक् छन्दः । शाकम्भरी शक्तिः । दुर्गा बीजम् । वायुस्तत्त्वम् । यजुर्वेदः स्वरूपम् । श्रीमहालक्ष्मीप्रीत्यर्थे मध्यमचरित्रजपे विनियोगः ।|| 2. mahiṣāsurasainyavadho nāma dvitīyo'dhyāyaḥ|| viniyogaḥ asya śrī madhyamacaritrasya viṣṇurṛṣiḥ| śrīmahālakṣmīrdevatā| uṣṇik chandaḥ| śākambharī śaktiḥ| durgā bījam| vāyustattvam| yajurvedaḥ svarūpam| śrīmahālakṣmīprītyarthe madhyamacaritrajape viniyogaḥ|
Sanskrit
। ध्यानम् । ॐ अक्षस्रक्परशू गदेषुकुलिशं पद्मं धनुः कुण्डिकां दण्डं शक्तिमसिं च चर्म जलजं घण्टां सुराभाजनम् । शूलं पाशसुदर्शने च दधतीं हस्तैः प्रवालप्रभां सेवे सैरिभमर्दिनीमिह महालक्ष्मीं सरोजस्थिताम् ॥
বাংলা
। ধ্যানম্ । ॐ অক্ষস্রক্পরশূ গদেষুকুলিশং পদ্মং ধনুঃ কুণ্ডিকাং দণ্ডং শক্তিমসিং চ চর্ম জলজং ঘণ্টাং সুরাভাজনম্ । শূলং পাশসুদর্শনে চ দধতীং হস্তৈঃ প্রবালপ্রভাং সেবে সৈরিভমর্দিনীমিহ মহালক্ষ্মীং সরোজস্থিতাম্ ॥
IAST
| dhyānam| oṃ akṣasrakparaśū gadeṣukuliśaṃ padmaṃ dhanuḥ kuṇḍikāṃ daṇḍaṃ śaktimasiṃ ca carma jalajaṃ ghaṇṭāṃ surābhājanam| śūlaṃ pāśasudarśane ca dadhatīṃ hastaiḥ pravālaprabhāṃ seve sairibhamardinīmiha mahālakṣmīṃ sarojasthitām||
Sanskrit
ॐ ह्रीं ऋषिरुवाच ॥ २.१॥
বাংলা
ॐ হ্রীং ঋষিরুবাচ ॥ ২.১॥
IAST
oṃ hrīṃ ṛṣiruvāca|| 2.1||
Sanskrit
देवासुरमभूद्युद्धं पूर्णमब्दशतं पुरा । महिषेऽसुराणामधिपे देवानां च पुरन्दरे ॥ २.२॥
বাংলা
দেবাসুরমভূদ্যুদ্ধং পূর্ণমব্দশতং পুরা । মহিষেঽসুরাণামধিপে দেবানাং চ পুরন্দরে ॥ ২.২॥
IAST
devāsuramabhūdyuddhaṃ pūrṇamabdaśataṃ purā| mahiṣe'surāṇāmadhipe devānāṃ ca purandare|| 2.2||
Sanskrit
तत्रासुरैर्महावीर्यैर्देवसैन्यं पराजितम् । जित्वा च सकलान् देवानिन्द्रोऽभून्महिषासुरः ॥ २.३॥
বাংলা
তত্রাসুরৈর্মহাবীর্যৈর্দেবসৈন্যং পরাজিতম্ । জিত্বা চ সকলান্ দেবানিন্দ্রোঽভূন্মহিষাসুরঃ ॥ ২.৩॥
IAST
tatrāsurairmahāvīryairdevasainyaṃ parājitam| jitvā ca sakalān devānindro'bhūnmahiṣāsuraḥ|| 2.3||
Sanskrit
ततः पराजिता देवाः पद्मयोनिं प्रजापतिम् । पुरस्कृत्य गतास्तत्र यत्रेशगरुडध्वजौ ॥ २.४॥
বাংলা
ততঃ পরাজিতা দেবাঃ পদ্মযোনিং প্রজাপতিম্ । পুরস্কৃত্য গতাস্তত্র যত্রেশগরুডধ্বজৌ ॥ ২.৪॥
IAST
tataḥ parājitā devāḥ padmayoniṃ prajāpatim| puraskṛtya gatāstatra yatreśagaruḍadhvajau|| 2.4||
Sanskrit
यथावृत्तं तयोस्तद्वन्महिषासुरचेष्टितम् । त्रिदशाः कथयामासुर्देवाभिभवविस्तरम् ॥ २.५॥
বাংলা
যথাবৃত্তং তযোস্তদ্বন্মহিষাসুরচেষ্টিতম্ । ত্রিদশাঃ কথযামাসুর্দেবাভিভববিস্তরম্ ॥ ২.৫॥
IAST
yathāvṛttaṃ tayostadvanmahiṣāsuraceṣṭitam| tridaśāḥ kathayāmāsurdevābhibhavavistaram|| 2.5||
Sanskrit
सूर्येन्द्राग्न्यनिलेन्दूनां यमस्य वरुणस्य च । अन्येषां चाधिकारान्स स्वयमेवाधितिष्ठति ॥ २.६॥
বাংলা
সূর্যেন্দ্রাগ্ন্যনিলেন্দূনাং যমস্য বরুণস্য চ । অন্যেষাং চাধিকারান্স স্বযমেবাধিতিষ্ঠতি ॥ ২.৬॥
IAST
sūryendrāgnyanilendūnāṃ yamasya varuṇasya ca| anyeṣāṃ cādhikārānsa svayamevādhitiṣṭhati|| 2.6||
Sanskrit
स्वर्गान्निराकृताः सर्वे तेन देवगणा भुवि । विचरन्ति यथा मर्त्या महिषेण दुरात्मना ॥ २.७॥
বাংলা
স্বর্গান্নিরাকৃতাঃ সর্বে তেন দেবগণা ভুবি । বিচরন্তি যথা মর্ত্যা মহিষেণ দুরাত্মনা ॥ ২.৭॥
IAST
svargānnirākṛtāḥ sarve tena devagaṇā bhuvi| vicaranti yathā martyā mahiṣeṇa durātmanā|| 2.7||
Sanskrit
एतद्वः कथितं सर्वममरारिविचेष्टितम् । शरणं वः प्रपन्नाः स्मो वधस्तस्य विचिन्त्यताम् ॥ २.८॥
বাংলা
এতদ্বঃ কথিতং সর্বমমরারিবিচেষ্টিতম্ । শরণং বঃ প্রপন্নাঃ স্মো বধস্তস্য বিচিন্ত্যতাম্ ॥ ২.৮॥
IAST
etadvaḥ kathitaṃ sarvamamarāriviceṣṭitam| śaraṇaṃ vaḥ prapannāḥ smo vadhastasya vicintyatām|| 2.8||
Sanskrit
इत्थं निशम्य देवानां वचांसि मधुसूदनः । चकार कोपं शम्भुश्च भ्रुकुटीकुटिलाननौ ॥ २.९॥
বাংলা
ইত্থং নিশম্য দেবানাং বচাংসি মধুসূদনঃ । চকার কোপং শম্ভুশ্চ ভ্রুকুটীকুটিলাননৌ ॥ ২.৯॥
IAST
itthaṃ niśamya devānāṃ vacāṃsi madhusūdanaḥ| cakāra kopaṃ śambhuśca bhrukuṭīkuṭilānanau|| 2.9||
Sanskrit
ततोऽतिकोपपूर्णस्य चक्रिणो वदनात्ततः । निश्चक्राम महत्तेजो ब्रह्मणः शङ्करस्य च ॥ २.१०॥
বাংলা
ততোঽতিকোপপূর্ণস্য চক্রিণো বদনাত্ততঃ । নিশ্চক্রাম মহত্তেজো ব্রহ্মণঃ শঙ্করস্য চ ॥ ২.১০॥
IAST
tato'tikopapūrṇasya cakriṇo vadanāttataḥ| niścakrāma mahattejo brahmaṇaḥ śaṅkarasya ca|| 2.10||
Sanskrit
अन्येषां चैव देवानां शक्रादीनां शरीरतः । निर्गतं सुमहत्तेजस्तच्चैक्यं समगच्छत ॥ २.११॥
বাংলা
অন্যেষাং চৈব দেবানাং শক্রাদীনাং শরীরতঃ । নির্গতং সুমহত্তেজস্তচ্চৈক্যং সমগচ্ছত ॥ ২.১১॥
IAST
anyeṣāṃ caiva devānāṃ śakrādīnāṃ śarīrataḥ| nirgataṃ sumahattejastaccaikyaṃ samagacchata|| 2.11||
Sanskrit
अतीव तेजसः कूटं ज्वलन्तमिव पर्वतम् । ददृशुस्ते सुरास्तत्र ज्वालाव्याप्तदिगन्तरम् ॥ २.१२॥
বাংলা
অতীব তেজসঃ কূটং জ্বলন্তমিব পর্বতম্ । দদৃশুস্তে সুরাস্তত্র জ্বালাব্যাপ্তদিগন্তরম্ ॥ ২.১২॥
IAST
atīva tejasaḥ kūṭaṃ jvalantamiva parvatam| dadṛśuste surāstatra jvālāvyāptadigantaram|| 2.12||
Sanskrit
अतुलं तत्र तत्तेजः सर्वदेवशरीरजम् । एकस्थं तदभून्नारी व्याप्तलोकत्रयं त्विषा ॥ २.१३॥
বাংলা
অতুলং তত্র তত্তেজঃ সর্বদেবশরীরজম্ । একস্থং তদভূন্নারী ব্যাপ্তলোকত্রযং ত্বিষা ॥ ২.১৩॥
IAST
atulaṃ tatra tattejaḥ sarvadevaśarīrajam| ekasthaṃ tadabhūnnārī vyāptalokatrayaṃ tviṣā|| 2.13||
Sanskrit
यदभूच्छाम्भवं तेजस्तेनाजायत तन्मुखम् । याम्येन चाभवन् केशा बाहवो विष्णुतेजसा ॥ २.१४॥
বাংলা
যদভূচ্ছাম্ভবং তেজস্তেনাজাযত তন্মুখম্ । যাম্যেন চাভবন্ কেশা বাহবো বিষ্ণুতেজসা ॥ ২.১৪॥
IAST
yadabhūcchāmbhavaṃ tejastenājāyata tanmukham| yāmyena cābhavan keśā bāhavo viṣṇutejasā|| 2.14||
Sanskrit
सौम्येन स्तनयोर्युग्मं मध्यं चैन्द्रेण चाभवत् । वारुणेन च जङ्घोरू नितम्बस्तेजसा भुवः ॥ २.१५॥
বাংলা
সৌম্যেন স্তনযোর্যুগ্মং মধ্যং চৈন্দ্রেণ চাভবত্ । বারুণেন চ জঙ্ঘোরূ নিতম্বস্তেজসা ভুবঃ ॥ ২.১৫॥
IAST
saumyena stanayoryugmaṃ madhyaṃ caindreṇa cābhavat| vāruṇena ca jaṅghorū nitambastejasā bhuvaḥ|| 2.15||
Sanskrit
ब्रह्मणस्तेजसा पादौ तदङ्गुल्योऽर्कतेजसा । वसूनां च कराङ्गुल्यः कौबेरेण च नासिका ॥ २.१६॥
বাংলা
ব্রহ্মণস্তেজসা পাদৌ তদঙ্গুল্যোঽর্কতেজসা । বসূনাং চ করাঙ্গুল্যঃ কৌবেরেণ চ নাসিকা ॥ ২.১৬॥
IAST
brahmaṇastejasā pādau tadaṅgulyo'rkatejasā| vasūnāṃ ca karāṅgulyaḥ kaubereṇa ca nāsikā|| 2.16||
Sanskrit
तस्यास्तु दन्ताः सम्भूताः प्राजापत्येन तेजसा । नयनत्रितयं जज्ञे तथा पावकतेजसा ॥ २.१७॥
বাংলা
তস্যাস্তু দন্তাঃ সম্ভূতাঃ প্রাজাপত্যেন তেজসা । নযনত্রিতযং জজ্ঞে তথা পাবকতেজসা ॥ ২.১৭॥
IAST
tasyāstu dantāḥ sambhūtāḥ prājāpatyena tejasā| nayanatritayaṃ jajñe tathā pāvakatejasā|| 2.17||
Sanskrit
भ्रुवौ च सन्ध्ययोस्तेजः श्रवणावनिलस्य च । अन्येषां चैव देवानां सम्भवस्तेजसां शिवा ॥ २.१८॥
বাংলা
ভ্রুবৌ চ সন্ধ্যযোস্তেজঃ শ্রবণাবনিলস্য চ । অন্যেষাং চৈব দেবানাং সম্ভবস্তেজসাং শিবা ॥ ২.১৮॥
IAST
bhruvau ca sandhyayostejaḥ śravaṇāvanilasya ca| anyeṣāṃ caiva devānāṃ sambhavastejasāṃ śivā|| 2.18||
Sanskrit
ततः समस्तदेवानां तेजोराशिसमुद्भवाम् । तां विलोक्य मुदं प्रापुरमरा महिषार्दिताः । ततो देवा ददुस्तस्यै स्वानि स्वान्यायुधानि च ॥ २.१९॥
বাংলা
ততঃ সমস্তদেবানাং তেজোরাশিসমুদ্ভবাম্ । তাং বিলোক্য মুদং প্রাপুরমরা মহিষার্দিতাঃ । ততো দেবা দদুস্তস্যৈ স্বানি স্বান্যাযুধানি চ ॥ ২.১৯॥
IAST
tataḥ samastadevānāṃ tejorāśisamudbhavām| tāṃ vilokya mudaṃ prāpuramarā mahiṣārditāḥ| tato devā dadustasyai svāni svānyāyudhāni ca|| 2.19||
Sanskrit
शूलं शूलाद्विनिष्कृष्य ददौ तस्यै पिनाकधृक् । चक्रं च दत्तवान् कृष्णः समुत्पाट्य स्वचक्रतः ॥ २.२०॥
বাংলা
শূলং শূলাদ্বিনিষ্কৃষ্য দদৌ তস্যৈ পিনাকধৃক্ । চক্রং চ দত্তবান্ কৃষ্ণঃ সমুত্পাট্য স্বচক্রতঃ ॥ ২.২০॥
IAST
śūlaṃ śūlādviniṣkṛṣya dadau tasyai pinākadhṛk| cakraṃ ca dattavān kṛṣṇaḥ samutpāṭya svacakrataḥ|| 2.20||
Sanskrit
शङ्खं च वरुणः शक्तिं ददौ तस्यै हुताशनः । मारुतो दत्तवांश्चापं बाणपूर्णे तथेषुधी ॥ २.२१॥
বাংলা
শঙ্খং চ বরুণঃ শক্তিং দদৌ তস্যৈ হুতাশনঃ । মারুতো দত্তবাংশ্চাপং বাণপূর্ণে তথেষুধী ॥ ২.২১॥
IAST
śaṅkhaṃ ca varuṇaḥ śaktiṃ dadau tasyai hutāśanaḥ| māruto dattavāṃścāpaṃ bāṇapūrṇe tatheṣudhī|| 2.21||
Sanskrit
वज्रमिन्द्रः समुत्पाट्य कुलिशादमराधिपः । ददौ तस्यै सहस्राक्षो घण्टामैरावताद्गजात् ॥ २.२२॥
বাংলা
বজ্রমিন্দ্রঃ সমুত্পাট্য কুলিশাদমরাধিপঃ । দদৌ তস্যৈ সহস্রাক্ষো ঘণ্টামৈরাবতাদ্গজাত্ ॥ ২.২২॥
IAST
vajramindraḥ samutpāṭya kuliśādamarādhipaḥ| dadau tasyai sahasrākṣo ghaṇṭāmairāvatādgajāt|| 2.22||
Sanskrit
कालदण्डाद्यमो दण्डं पाशं चाम्बुपतिर्ददौ । प्रजापतिश्चाक्षमालां ददौ ब्रह्मा कमण्डलुम् ॥ २.२३॥
বাংলা
কালদণ্ডাদ্যমো দণ্ডং পাশং চাম্বুপতির্দদৌ । প্রজাপতিশ্চাক্ষমালাং দদৌ ব্রহ্মা কমণ্ডলুম্ ॥ ২.২৩॥
IAST
kāladaṇḍādyamo daṇḍaṃ pāśaṃ cāmbupatirdadau| prajāpatiścākṣamālāṃ dadau brahmā kamaṇḍalum|| 2.23||
Sanskrit
समस्तरोमकूपेषु निजरश्मीन् दिवाकरः । कालश्च दत्तवान् खड्गं तस्यै चर्म च निर्मलम् ॥ २.२४॥
বাংলা
সমস্তরোমকূপেষু নিজরশ্মীন্ দিবাকরঃ । কালশ্চ দত্তবান্ খড্গং তস্যৈ চর্ম চ নির্মলম্ ॥ ২.২৪॥
IAST
samastaromakūpeṣu nijaraśmīn divākaraḥ| kālaśca dattavān khaḍgaṃ tasyai carma ca nirmalam|| 2.24||
Sanskrit
क्षीरोदश्चामलं हारमजरे च तथाम्बरे । चूडामणिं तथा दिव्यं कुण्डले कटकानि च ॥ २.२५॥
বাংলা
ক্ষীরোদশ্চামলং হারমজরে চ তথাম্বরে । চূডামণিং তথা দিব্যং কুণ্ডলে কটকানি চ ॥ ২.২৫॥
IAST
kṣīrodaścāmalaṃ hāramajare ca tathāmbare| cūḍāmaṇiṃ tathā divyaṃ kuṇḍale kaṭakāni ca|| 2.25||
Sanskrit
अर्धचन्द्रं तथा शुभ्रं केयूरान् सर्वबाहुषु । नूपुरौ विमलौ तद्वद् ग्रैवेयकमनुत्तमम् ॥ २.२६॥
বাংলা
অর্ধচন্দ্রং তথা শুভ্রং কেযূরান্ সর্ববাহুষু । নূপুরৌ বিমলৌ তদ্বদ্ গ্রৈবেযকমনুত্তমম্ ॥ ২.২৬॥
IAST
ardhacandraṃ tathā śubhraṃ keyūrān sarvabāhuṣu| nūpurau vimalau tadvad graiveyakamanuttamam|| 2.26||
Sanskrit
अङ्गुलीयकरत्नानि समस्तास्वङ्गुलीषु च । विश्वकर्मा ददौ तस्यै परशुं चातिनिर्मलम् ॥ २.२७॥
বাংলা
অঙ্গুলীযকরত্নানি সমস্তাস্বঙ্গুলীষু চ । বিশ্বকর্মা দদৌ তস্যৈ পরশুং চাতিনির্মলম্ ॥ ২.২৭॥
IAST
aṅgulīyakaratnāni samastāsvaṅgulīṣu ca| viśvakarmā dadau tasyai paraśuṃ cātinirmalam|| 2.27||
Sanskrit
अस्त्राण्यनेकरूपाणि तथाभेद्यं च दंशनम् । अम्लानपङ्कजां मालां शिरस्युरसि चापराम् ॥ २.२८॥
বাংলা
অস্ত্রাণ্যনেকরূপাণি তথাভেদ্যং চ দংশনম্ । অম্লানপঙ্কজাং মালাং শিরস্যুরসি চাপরাম্ ॥ ২.২৮॥
IAST
astrāṇyanekarūpāṇi tathābhedyaṃ ca daṃśanam| amlānapaṅkajāṃ mālāṃ śirasyurasi cāparām|| 2.28||
Sanskrit
अददज्जलधिस्तस्यै पङ्कजं चातिशोभनम् । हिमवान् वाहनं सिंहं रत्नानि विविधानि च ॥ २.२९॥
বাংলা
অদদজ্জলধিস্তস্যৈ পঙ্কজং চাতিশোভনম্ । হিমবান্ বাহনং সিংহং রত্নানি বিবিধানি চ ॥ ২.২৯॥
IAST
adadajjaladhistasyai paṅkajaṃ cātiśobhanam| himavān vāhanaṃ siṃhaṃ ratnāni vividhāni ca|| 2.29||
Sanskrit
ददावशून्यं सुरया पानपात्रं धनाधिपः । शेषश्च सर्वनागेशो महामणिविभूषितम् ॥ २.३०॥
বাংলা
দদাবশূন্যং সুরযা পানপাত্রং ধনাধিপঃ । শেষশ্চ সর্বনাগেশো মহামণিবিভূষিতম্ ॥ ২.৩০॥
IAST
dadāvaśūnyaṃ surayā pānapātraṃ dhanādhipaḥ| śeṣaśca sarvanāgeśo mahāmaṇivibhūṣitam|| 2.30||
Sanskrit
नागहारं ददौ तस्यै धत्ते यः पृथिवीमिमाम् । अन्यैरपि सुरैर्देवी भूषणैरायुधैस्तथा ॥ २.३१॥
বাংলা
নাগহারং দদৌ তস্যৈ ধত্তে যঃ পৃথিবীমিমাম্ । অন্যৈরপি সুরৈর্দেবী ভূষণৈরাযুধৈস্তথা ॥ ২.৩১॥
IAST
nāgahāraṃ dadau tasyai dhatte yaḥ pṛthivīmimām| anyairapi surairdevī bhūṣaṇairāyudhaistathā|| 2.31||
Sanskrit
सम्मानिता ननादोच्चैः साट्टहासं मुहुर्मुहुः । तस्या नादेन घोरेण कृत्स्नमापूरितं नभः ॥ २.३२॥
বাংলা
সম্মানিতা ননাদোচ্চৈঃ সাট্টহাসং মুহুর্মুহুঃ । তস্যা নাদেন ঘোরেণ কৃত্স্নমাপূরিতং নভঃ ॥ ২.৩২॥
IAST
sammānitā nanādoccaiḥ sāṭṭahāsaṃ muhurmuhuḥ| tasyā nādena ghoreṇa kṛtsnamāpūritaṃ nabhaḥ|| 2.32||
Sanskrit
अमायतातिमहता प्रतिशब्दो महानभूत् । चुक्षुभुः सकला लोकाः समुद्राश्च चकम्पिरे ॥ २.३३॥
বাংলা
অমাযতাতিমহতা প্রতিশব্দো মহানভূত্ । চুক্ষুভুঃ সকলা লোকাঃ সমুদ্রাশ্চ চকম্পিরে ॥ ২.৩৩॥
IAST
amāyatātimahatā pratiśabdo mahānabhūt| cukṣubhuḥ sakalā lokāḥ samudrāśca cakampire|| 2.33||
Sanskrit
चचाल वसुधा चेलुः सकलाश्च महीधराः । जयेति देवाश्च मुदा तामूचुः सिंहवाहिनीम् ॥ २.३४॥
বাংলা
চচাল বসুধা চেলুঃ সকলাশ্চ মহীধরাঃ । জযেতি দেবাশ্চ মুদা তামূচুঃ সিংহবাহিনীম্ ॥ ২.৩৪॥
IAST
cacāla vasudhā celuḥ sakalāśca mahīdharāḥ| jayeti devāśca mudā tāmūcuḥ siṃhavāhinīm|| 2.34||
Sanskrit
तुष्टुवुर्मुनयश्चैनां भक्तिनम्रात्ममूर्तयः । दृष्ट्वा समस्तं सङ्क्षुब्धं त्रैलोक्यममरारयः ॥ २.३५॥
বাংলা
তুষ্টুবুর্মুনযশ্চৈনাং ভক্তিনম্রাত্মমূর্তযঃ । দৃষ্ট্বা সমস্তং সঙ্ক্ষুব্ধং ত্রৈলোক্যমমরারযঃ ॥ ২.৩৫॥
IAST
tuṣṭuvurmunayaścaināṃ bhaktinamrātmamūrtayaḥ| dṛṣṭvā samastaṃ saṅkṣubdhaṃ trailokyamamarārayaḥ|| 2.35||
Sanskrit
सन्नद्धाखिलसैन्यास्ते समुत्तस्थुरुदायुधाः । आः किमेतदिति क्रोधादाभाष्य महिषासुरः ॥ २.३६॥
বাংলা
সন্নদ্ধাখিলসৈন্যাস্তে সমুত্তস্থুরুদাযুধাঃ । আঃ কিমেতদিতি ক্রোধাদাভাষ্য মহিষাসুরঃ ॥ ২.৩৬॥
IAST
sannaddhākhilasainyāste samuttasthurudāyudhāḥ| āḥ kimetaditi krodhādābhāṣya mahiṣāsuraḥ|| 2.36||
Sanskrit
अभ्यधावत तं शब्दमशेषैरसुरैर्वृतः । स ददर्श ततो देवीं व्याप्तलोकत्रयां त्विषा ॥ २.३७॥
বাংলা
অভ্যধাবত তং শব্দমশেষৈরসুরৈর্বৃতঃ । স দদর্শ ততো দেবীং ব্যাপ্তলোকত্রযাং ত্বিষা ॥ ২.৩৭॥
IAST
abhyadhāvata taṃ śabdamaśeṣairasurairvṛtaḥ| sa dadarśa tato devīṃ vyāptalokatrayāṃ tviṣā|| 2.37||
Sanskrit
पादाक्रान्त्या नतभुवं किरीटोल्लिखिताम्बराम् । क्षोभिताशेषपातालां धनुर्ज्यानिःस्वनेन ताम् ॥ २.३८॥
বাংলা
পাদাক্রান্ত্যা নতভুবং কিরীটোল্লিখিতাম্বরাম্ । ক্ষোভিতাশেষপাতালাং ধনুর্জ্যানিঃস্বনেন তাম্ ॥ ২.৩৮॥
IAST
pādākrāntyā natabhuvaṃ kirīṭollikhitāmbarām| kṣobhitāśeṣapātālāṃ dhanurjyāniḥsvanena tām|| 2.38||
Sanskrit
दिशो भुजसहस्रेण समन्ताद्व्याप्य संस्थिताम् । ततः प्रववृते युद्धं तया देव्या सुरद्विषाम् ॥ २.३९॥
বাংলা
দিশো ভুজসহস্রেণ সমন্তাদ্ব্যাপ্য সংস্থিতাম্ । ততঃ প্রববৃতে যুদ্ধং তযা দেব্যা সুরদ্বিষাম্ ॥ ২.৩৯॥
IAST
diśo bhujasahasreṇa samantādvyāpya saṃsthitām| tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tayā devyā suradviṣām|| 2.39||
Sanskrit
शस्त्रास्त्रैर्बहुधा मुक्तैरादीपितदिगन्तरम् । महिषासुरसेनानीश्चिक्षुराख्यो महासुरः ॥ २.४०॥
বাংলা
শস্ত্রাস্ত্রৈর্বহুধা মুক্তৈরাদীপিতদিগন্তরম্ । মহিষাসুরসেনানীশ্চিক্ষুরাখ্যো মহাসুরঃ ॥ ২.৪০॥
IAST
śastrāstrairbahudhā muktairādīpitadigantaram| mahiṣāsurasenānīścikṣurākhyo mahāsuraḥ|| 2.40||
Sanskrit
युयुधे चामरश्चान्यैश्चतुरङ्गबलान्वितः । रथानामयुतैः षड्भिरुदग्राख्यो महासुरः ॥ २.४१॥
বাংলা
যুযুধে চামরশ্চান্যৈশ্চতুরঙ্গবলান্বিতঃ । রথানামযুতৈঃ ষড্ভিরুদগ্রাখ্যো মহাসুরঃ ॥ ২.৪১॥
IAST
yuyudhe cāmaraścānyaiścaturaṅgabalānvitaḥ| rathānāmayutaiḥ ṣaḍbhirudagrākhyo mahāsuraḥ|| 2.41||
Sanskrit
अयुध्यतायुतानां च सहस्रेण महाहनुः । पञ्चाशद्भिश्च नियुतैरसिलोमा महासुरः ॥ २.४२॥
বাংলা
অযুধ্যতাযুতানাং চ সহস্রেণ মহাহনুঃ । পঞ্চাশদ্ভিশ্চ নিযুতৈরসিলোমা মহাসুরঃ ॥ ২.৪২॥
IAST
ayudhyatāyutānāṃ ca sahasreṇa mahāhanuḥ| pañcāśadbhiśca niyutairasilomā mahāsuraḥ|| 2.42||
Sanskrit
अयुतानां शतैः षड्भिर्बाष्कलो युयुधे रणे । गजवाजिसहस्रौघैरनेकैः परिवारितः ॥ २.४३॥
বাংলা
অযুতানাং শতৈঃ ষড্ভির্বাষ্কলো যুযুধে রণে । গজবাজিসহস্রৌঘৈরনেকৈঃ পরিবারিতঃ ॥ ২.৪৩॥
IAST
ayutānāṃ śataiḥ ṣaḍbhirbāṣkalo yuyudhe raṇe| gajavājisahasraughairanekaiḥ parivāritaḥ|| 2.43||
Sanskrit
वृतो रथानां कोट्या च युद्धे तस्मिन्नयुध्यत । बिडालाख्योऽयुतानां च पञ्चाशद्भिरथायुतैः ॥ २.४४॥
বাংলা
বৃতো রথানাং কোট্যা চ যুদ্ধে তস্মিন্নযুধ্যত । বিডালাখ্যোঽযুতানাং চ পঞ্চাশদ্ভিরথাযুতৈঃ ॥ ২.৪৪॥
IAST
vṛto rathānāṃ koṭyā ca yuddhe tasminnayudhyata| biḍālākhyo'yutānāṃ ca pañcāśadbhirathāyutaiḥ|| 2.44||
Sanskrit
युयुधे संयुगे तत्र रथानां परिवारितः । अन्ये च तत्रायुतशो रथनागहयैर्वृताः ॥ २.४५॥
বাংলা
যুযুধে সংযুগে তত্র রথানাং পরিবারিতঃ । অন্যে চ তত্রাযুতশো রথনাগহযৈর্বৃতাঃ ॥ ২.৪৫॥
IAST
yuyudhe saṃyuge tatra rathānāṃ parivāritaḥ| anye ca tatrāyutaśo rathanāgahayairvṛtāḥ|| 2.45||
Sanskrit
युयुधुः संयुगे देव्या सह तत्र महासुराः । कोटिकोटिसहस्रैस्तु रथानां दन्तिनां तथा ॥ २.४६॥
বাংলা
যুযুধুঃ সংযুগে দেব্যা সহ তত্র মহাসুরাঃ । কোটিকোটিসহস্রৈস্তু রথানাং দন্তিনাং তথা ॥ ২.৪৬॥
IAST
yuyudhuḥ saṃyuge devyā saha tatra mahāsurāḥ| koṭikoṭisahasraistu rathānāṃ dantināṃ tathā|| 2.46||
Sanskrit
हयानां च वृतो युद्धे तत्राभून्महिषासुरः । तोमरैर्भिन्दिपालैश्च शक्तिभिर्मुसलैस्तथा ॥ २.४७॥
বাংলা
হযানাং চ বৃতো যুদ্ধে তত্রাভূন্মহিষাসুরঃ । তোমরৈর্ভিন্দিপালৈশ্চ শক্তিভির্মুসলৈস্তথা ॥ ২.৪৭॥
IAST
hayānāṃ ca vṛto yuddhe tatrābhūnmahiṣāsuraḥ| tomarairbhindipālaiśca śaktibhirmusalaistathā|| 2.47||
Sanskrit
युयुधुः संयुगे देव्या खड्गैः परशुपट्टिशैः । केचिच्च चिक्षिपुः शक्तीः केचित् पाशांस्तथापरे ॥ २.४८॥
বাংলা
যুযুধুঃ সংযুগে দেব্যা খড্গৈঃ পরশুপট্টিশৈঃ । কেচিচ্চ চিক্ষিপুঃ শক্তীঃ কেচিত্ পাশাংস্তথাপরে ॥ ২.৪৮॥
IAST
yuyudhuḥ saṃyuge devyā khaḍgaiḥ paraśupaṭṭiśaiḥ| kecicca cikṣipuḥ śaktīḥ kecit pāśāṃstathāpare|| 2.48||
Sanskrit
देवीं खड्गप्रहारैस्तु ते तां हन्तुं प्रचक्रमुः । सापि देवी ततस्तानि शस्त्राण्यस्त्राणि चण्डिका ॥ २.४९॥
বাংলা
দেবীং খড্গপ্রহারৈস্তু তে তাং হন্তুং প্রচক্রমুঃ । সাপি দেবী ততস্তানি শস্ত্রাণ্যস্ত্রাণি চণ্ডিকা ॥ ২.৪৯॥
IAST
devīṃ khaḍgaprahāraistu te tāṃ hantuṃ pracakramuḥ| sāpi devī tatastāni śastrāṇyastrāṇi caṇḍikā|| 2.49||
Sanskrit
लीलयैव प्रचिच्छेद निजशस्त्रास्त्रवर्षिणी । अनायस्तानना देवी स्तूयमाना सुरर्षिभिः ॥ २.५०॥
বাংলা
লীলযৈব প্রচিচ্ছেদ নিজশস্ত্রাস্ত্রবর্ষিণী । অনাযস্তাননা দেবী স্তূযমানা সুরর্ষিভিঃ ॥ ২.৫০॥
IAST
līlayaiva praciccheda nijaśastrāstravarṣiṇī| anāyastānanā devī stūyamānā surarṣibhiḥ|| 2.50||
Sanskrit
मुमोचासुरदेहेषु शस्त्राण्यस्त्राणि चेश्वरी । सोऽपि क्रुद्धो धुतसटो देव्या वाहनकेसरी ॥ २.५१॥
বাংলা
মুমোচাসুরদেহেষু শস্ত্রাণ্যস্ত্রাণি চেশ্বরী । সোঽপি ক্রুদ্ধো ধুতসটো দেব্যা বাহনকেসরী ॥ ২.৫১॥
IAST
mumocāsuradeheṣu śastrāṇyastrāṇi ceśvarī| so'pi kruddho dhutasaṭo devyā vāhanakesarī|| 2.51||
Sanskrit
चचारासुरसैन्येषु वनेष्विव हुताशनः । निःश्वासान् मुमुचे यांश्च युध्यमाना रणेऽम्बिका ॥ २.५२॥
বাংলা
চচারাসুরসৈন্যেষু বনেষ্বিব হুতাশনঃ । নিঃশ্বাসান্ মুমুচে যাংশ্চ যুধ্যমানা রণেঽম্বিকা ॥ ২.৫২॥
IAST
cacārāsurasainyeṣu vaneṣviva hutāśanaḥ| niḥśvāsān mumuce yāṃśca yudhyamānā raṇe'mbikā|| 2.52||
Sanskrit
त एव सद्यः सम्भूता गणाः शतसहस्रशः । युयुधुस्ते परशुभिर्भिन्दिपालासिपट्टिशैः ॥ २.५३॥
বাংলা
ত এব সদ্যঃ সম্ভূতা গণাঃ শতসহস্রশঃ । যুযুধুস্তে পরশুভির্ভিন্দিপালাসিপট্টিশৈঃ ॥ ২.৫৩॥
IAST
ta eva sadyaḥ sambhūtā gaṇāḥ śatasahasraśaḥ| yuyudhuste paraśubhirbhindipālāsipaṭṭiśaiḥ|| 2.53||
Sanskrit
नाशयन्तोऽसुरगणान् देवीशक्त्युपबृंहिताः । अवादयन्त पटहान् गणाः शङ्खांस्तथापरे ॥ २.५४॥
বাংলা
নাশযন্তোঽসুরগণান্ দেবীশক্ত্যুপবৃংহিতাঃ । অবাদযন্ত পটহান্ গণাঃ শঙ্খাংস্তথাপরে ॥ ২.৫৪॥
IAST
nāśayanto'suragaṇān devīśaktyupabṛṃhitāḥ| avādayanta paṭahān gaṇāḥ śaṅkhāṃstathāpare|| 2.54||
Sanskrit
मृदङ्गांश्च तथैवान्ये तस्मिन् युद्धमहोत्सवे । ततो देवी त्रिशूलेन गदया शक्तिवृष्टिभिः ॥ २.५५॥
বাংলা
মৃদঙ্গাংশ্চ তথৈবান্যে তস্মিন্ যুদ্ধমহোত্সবে । ততো দেবী ত্রিশূলেন গদযা শক্তিবৃষ্টিভিঃ ॥ ২.৫৫॥
IAST
mṛdaṅgāṃśca tathaivānye tasmin yuddhamahotsave| tato devī triśūlena gadayā śaktivṛṣṭibhiḥ|| 2.55||
Sanskrit
खड्गादिभिश्च शतशो निजघान महासुरान् । पातयामास चैवान्यान् घण्टास्वनविमोहितान् ॥ २.५६॥
বাংলা
খড্গাদিভিশ্চ শতশো নিজঘান মহাসুরান্ । পাতযামাস চৈবান্যান্ ঘণ্টাস্বনবিমোহিতান্ ॥ ২.৫৬॥
IAST
khaḍgādibhiśca śataśo nijaghāna mahāsurān| pātayāmāsa caivānyān ghaṇṭāsvanavimohitān|| 2.56||
Sanskrit
असुरान् भुवि पाशेन बद्ध्वा चान्यानकर्षयत् । केचिद् द्विधाकृतास्तीक्ष्णैः खड्गपातैस्तथापरे ॥ २.५७॥
বাংলা
অসুরান্ ভুবি পাশেন বদ্ধ্বা চান্যানকর্ষযত্ । কেচিদ্ দ্বিধাকৃতাস্তীক্ষ্ণৈঃ খড্গপাতৈস্তথাপরে ॥ ২.৫৭॥
IAST
asurān bhuvi pāśena baddhvā cānyānakarṣayat| kecid dvidhākṛtāstīkṣṇaiḥ khaḍgapātaistathāpare|| 2.57||
Sanskrit
विपोथिता निपातेन गदया भुवि शेरते । वेमुश्च केचिद्रुधिरं मुसलेन भृशं हताः ॥ २.५८॥
বাংলা
বিপোথিতা নিপাতেন গদযা ভুবি শেরতে । বেমুশ্চ কেচিদ্রুধিরং মুসলেন ভৃশং হতাঃ ॥ ২.৫৮॥
IAST
vipothitā nipātena gadayā bhuvi śerate| vemuśca kecidrudhiraṃ musalena bhṛśaṃ hatāḥ|| 2.58||
Sanskrit
केचिन्निपतिता भूमौ भिन्नाः शूलेन वक्षसि । निरन्तराः शरौघेण कृताः केचिद्रणाजिरे ॥ २.५९॥
বাংলা
কেচিন্নিপতিতা ভূমৌ ভিন্নাঃ শূলেন বক্ষসি । নিরন্তরাঃ শরৌঘেণ কৃতাঃ কেচিদ্রণাজিরে ॥ ২.৫৯॥
IAST
kecinnipatitā bhūmau bhinnāḥ śūlena vakṣasi| nirantarāḥ śaraugheṇa kṛtāḥ kecidraṇājire|| 2.59||
Sanskrit
श्येनानुकारिणः प्राणान् मुमुचुस्त्रिदशार्दनाः । केषाञ्चिद् बाहवश्छिन्नाश्छिन्नग्रीवास्तथापरे ॥ २.६०॥
বাংলা
শ্যেনানুকারিণঃ প্রাণান্ মুমুচুস্ত্রিদশার্দনাঃ । কেষাঞ্চিদ্ বাহবশ্ছিন্নাশ্ছিন্নগ্রীবাস্তথাপরে ॥ ২.৬০॥
IAST
śyenānukāriṇaḥ prāṇān mumucustridaśārdanāḥ| keṣāñcid bāhavaśchinnāśchinnagrīvāstathāpare|| 2.60||
Sanskrit
शिरांसि पेतुरन्येषामन्ये मध्ये विदारिताः । विच्छिन्नजङ्घास्त्वपरे पेतुरुर्व्यां महासुराः ॥ २.६१॥
বাংলা
শিরাংসি পেতুরন্যেষামন্যে মধ্যে বিদারিতাঃ । বিচ্ছিন্নজঙ্ঘাস্ত্বপরে পেতুরুর্ব্যাং মহাসুরাঃ ॥ ২.৬১॥
IAST
śirāṃsi peturanyeṣāmanye madhye vidāritāḥ| vicchinnajaṅghāstvapare petururvyāṃ mahāsurāḥ|| 2.61||
Sanskrit
एकबाह्वक्षिचरणाः केचिद्देव्या द्विधाकृताः । छिन्नेऽपि चान्ये शिरसि पतिताः पुनरुत्थिताः ॥ २.६२॥
বাংলা
একবাহ্বক্ষিচরণাঃ কেচিদ্দেব্যা দ্বিধাকৃতাঃ । ছিন্নেঽপি চান্যে শিরসি পতিতাঃ পুনরুত্থিতাঃ ॥ ২.৬২॥
IAST
ekabāhvakṣicaraṇāḥ keciddevyā dvidhākṛtāḥ| chinne'pi cānye śirasi patitāḥ punarutthitāḥ|| 2.62||
Sanskrit
कबन्धा युयुधुर्देव्या गृहीतपरमायुधाः । ननृतुश्चापरे तत्र युद्धे तूर्यलयाश्रिताः ॥ २.६३॥
বাংলা
কবন্ধা যুযুধুর্দেব্যা গৃহীতপরমাযুধাঃ । ননৃতুশ্চাপরে তত্র যুদ্ধে তূর্যলযাশ্রিতাঃ ॥ ২.৬৩॥
IAST
kabandhā yuyudhurdevyā gṛhītaparamāyudhāḥ| nanṛtuścāpare tatra yuddhe tūryalayāśritāḥ|| 2.63||
Sanskrit
कबन्धाश्छिन्नशिरसः खड्गशक्त्यृष्टिपाणयः । तिष्ठ तिष्ठेति भाषन्तो देवीमन्ये महासुराः ॥ २.६४॥
বাংলা
কবন্ধাশ্ছিন্নশিরসঃ খড্গশক্ত্যৃষ্টিপাণযঃ । তিষ্ঠ তিষ্ঠেতি ভাষন্তো দেবীমন্যে মহাসুরাঃ ॥ ২.৬৪॥
IAST
kabandhāśchinnaśirasaḥ khaḍgaśaktyṛṣṭipāṇayaḥ| tiṣṭha tiṣṭheti bhāṣanto devīmanye mahāsurāḥ|| 2.64||
Sanskrit
पातितै रथनागाश्वैरसुरैश्च वसुन्धरा । अगम्या साभवत्तत्र यत्राभूत् स महारणः ॥ २.६५॥
বাংলা
পাতিতৈ রথনাগাশ্বৈরসুরৈশ্চ বসুন্ধরা । অগম্যা সাভবত্তত্র যত্রাভূত্ স মহারণঃ ॥ ২.৬৫॥
IAST
pātitai rathanāgāśvairasuraiśca vasundharā| agamyā sābhavattatra yatrābhūt sa mahāraṇaḥ|| 2.65||
Sanskrit
शोणितौघा महानद्यः सद्यस्तत्र प्रसुस्रुवुः । मध्ये चासुरसैन्यस्य वारणासुरवाजिनाम् ॥ २.६६॥
বাংলা
শোণিতৌঘা মহানদ্যঃ সদ্যস্তত্র প্রসুস্রুবুঃ । মধ্যে চাসুরসৈন্যস্য বারণাসুরবাজিনাম্ ॥ ২.৬৬॥
IAST
śoṇitaughā mahānadyaḥ sadyastatra prasusruvuḥ| madhye cāsurasainyasya vāraṇāsuravājinām|| 2.66||
Sanskrit
क्षणेन तन्महासैन्यमसुराणां तथाम्बिका । निन्ये क्षयं यथा वह्निस्तृणदारुमहाचयम् ॥ २.६७॥
বাংলা
ক্ষণেন তন্মহাসৈন্যমসুরাণাং তথাম্বিকা । নিন্যে ক্ষযং যথা বহ্নিস্তৃণদারুমহাচযম্ ॥ ২.৬৭॥
IAST
kṣaṇena tanmahāsainyamasurāṇāṃ tathāmbikā| ninye kṣayaṃ yathā vahnistṛṇadārumahācayam|| 2.67||
Sanskrit
स च सिंहो महानादमुत्सृजन् धुतकेसरः । शरीरेभ्योऽमरारीणामसूनिव विचिन्वति ॥ २.६८॥
বাংলা
স চ সিংহো মহানাদমুত্সৃজন্ ধুতকেসরঃ । শরীরেভ্যোঽমরারীণামসূনিব বিচিন্বতি ॥ ২.৬৮॥
IAST
sa ca siṃho mahānādamutsṛjan dhutakesaraḥ| śarīrebhyo'marārīṇāmasūniva vicinvati|| 2.68||
Sanskrit
देव्या गणैश्च तैस्तत्र कृतं युद्धं तथासुरैः । यथैषां तुतुषुर्देवाः पुष्पवृष्टिमुचो दिवि ॥ २.६९॥
বাংলা
দেব্যা গণৈশ্চ তৈস্তত্র কৃতং যুদ্ধং তথাসুরৈঃ । যথৈষাং তুতুষুর্দেবাঃ পুষ্পবৃষ্টিমুচো দিবি ॥ ২.৬৯॥
IAST
devyā gaṇaiśca taistatra kṛtaṃ yuddhaṃ tathāsuraiḥ| yathaiṣāṃ tutuṣurdevāḥ puṣpavṛṣṭimuco divi|| 2.69||
Sanskrit
॥ स्वस्ति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये महिषासुरसैन्यवधो नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥ २॥
বাংলা
॥ স্বস্তি শ্রীমার্কণ্ডেযপুরাণে সাবর্ণিকে মন্বন্তরে দেবীমাহাত্ম্যে মহিষাসুরসৈন্যবধো নাম দ্বিতীযোঽধ্যাযঃ ॥ ২॥
IAST
|| svasti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye mahiṣāsurasainyavadho nāma dvitīyo'dhyāyaḥ|| 2||
Sanskrit
उवाच १, अर्धश्लोकाः ६८, श्लोकाः ६९, एवमादितः ॥ १७३॥
বাংলা
উবাচ ১, অর্ধশ্লোকাঃ ৬৮, শ্লোকাঃ ৬৯, এবমাদিতঃ ॥ ১৭৩॥
IAST
uvāca 1, ardhaślokāḥ 68, ślokāḥ 69, evamāditaḥ|| 173||
The 22-step reading sequence
